“17 HAZİRAN DÜNYA ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE GÜNÜ” “TOPRAK BAYRAMI”

“2015 DÜNYA TOPRAK YILI” Birleşmiş Milletler(BM)’e katılmış 195 ülke Paris’te, 17 Haziran 1994 yılında  “Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi” imzalamış ve bununla ilgili eylem planlarını ülkelerinde de uygulanmasını taahhüt etmiştir. Türkiye bu sözleşmeyi 11 Şubat 1998 de onaylamıştır. Bu nedenle her yıl 11 Haziran’ı takip eden pazar günü Türkiye’de “Toprak Bayramı” olarak kutlanmaktadır. BM sözleşmesi eylem […]

“17 HAZİRAN DÜNYA ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE GÜNÜ” “TOPRAK BAYRAMI”

“2015 DÜNYA TOPRAK YILI”

Birleşmiş Milletler(BM)’e katılmış 195 ülke Paris’te, 17 Haziran 1994 yılında  “Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi” imzalamış ve bununla ilgili eylem planlarını ülkelerinde de uygulanmasını taahhüt etmiştir. Türkiye bu sözleşmeyi 11 Şubat 1998 de onaylamıştır. Bu nedenle her yıl 11 Haziran’ı takip eden pazar günü Türkiye’de “Toprak Bayramı” olarak kutlanmaktadır. BM sözleşmesi eylem planlarının gereklerine uygun olarak Türkiye’de de hazırlanan stratejik planlar Orman ve Su İşleri Bakanlığı,  “Çölleşme ve Erozyonla Mücadele (ÇEM) Genel Müdürlüğü” tarafından yürütülmektedir. BM, “toprağın yaşamsal önemini” dünya çapında gündeme getirmek amacıyla 2015 yılını “Dünya Toprak Yılı” olarak ilan etmiştir.

BM Dünya Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi (DÇMS) ne göre: çölleşme, kurak, yarı kurak ve yarı nemli alanlarda iklim değişimi ve insan aktivitelerinin de dahil olduğu  etmenlerin sonucunda oluşan “arazi bozulumu”dur. Arazi çölleşmesinin ve bozulmasının nedenlerini iki grupta toplamak olasıdır:

1) Doğal ve doğa kaynaklı etmenler: arazi topoğrafyası (eğim vb), arazinin jeolojisi ve jeomorfolojisi (toprak fizik ve kimyası, kayaç yapısı vb), erozyon (aşınma) olayları ( sıcaklık, rüzgar ve yağış vb ), bitki örtüsünün varlığı ve türü (orman, mera vb)

2) İnsan kaynaklı etmenler: kentleşme için arsa temini,oto ve demir yolları için arazi temini, zirai tarla açma, endüstri bölgeleri  için arazi kullanımı, gölet ve baraj için arazi,vb, yerüstü ve yer altı madencilik faaliyetleri.

 

Dünya’nın  toplam alanı 510 milyon km2 olup, 149 milyon km2 si (%29,2) kara, 361 milyon km2  si (%70,8) su yüzeyidir. Dünyadaki karaların  % 10,7 si işlenebilir tarım arazisi, % 1 i sürekli ürün arazisi ve % 88,3 ü diğer arazi (orman, mera, çöl, bataklık, dağ, vb) türlerinden oluşmaktadır.Tarım arazilerinin % 92 si  Güneydoğu Asya ‘da, % 21 i Afrika’da % 15 i Güney Amerika’da bulunmaktadır. Gelişmiş ülkeler tarım arazilerinin % 77 sine sahiptirler.  Günümüzde kişi başına düşen tarım arazisi 0,23 ha olup, 2050 yılında bu miktarın 0,15 ha ‘a kadar düşeceği hesaplanmaktadır.

Yeryüzündeki karasal ekosistemin taşıyıcı unsuru topraktır. 1 cm kalınlığında toprak oluşumu için ortalama 400 yıl geçmesi gerekiyor. Buna karşılık, erozyon sonucu 1cm’lik toprak 10 yılda erozyon ile kaybedilebiliyor. 2011 yılı için verimli toprak kaybının kişi başına 3 ton (70 ABD doları) ve toplamda 24 Milyar ton (490 Milyar ABD doları) olduğu hesaplanmaktadır.

Toprağın üretim potansiyeli korunmaksızın ne doğal ne de zirai-ekosistemlerin varlıklarını sürdürebilmesi olasıdır. 1 m2 tarım toprağında 1,5 kg, 1 hektar tarım toprağında ise 15 ton canlı organizma olduğu hesaplanmaktadır.

Türkiye’nin gerçek toplam alanı 814 578 km2 ve izdüşüm alanı 783 562 km2 olup, bu iki alan arasındaki fark dağlık (ortalama yükseklik 1131 m) ve engebelik alanlardan kaynaklanmaktadır. Kara alanı toplamı 770 760 km2 (% 98,8), su yüzey alanı toplamı 9820 km2 (% 1,2) ‘dir. Kara alanlarının % 47,5 ‘u çok dik ve sarp (eğim > %20) olup, ancak % 12,4 kadarı düz ve düze yakın (eğim: %0-2 arasında) dır. Toprak derinliği genelde (% 67,7) çok sığ ve sığ (0-50 cm) olup, derin (>90 cm) topraklardan oluşan arazi (%14,3) azdır Ülkemizin % 90’lık bölümü kurak ve yarı kurak iklim koşullarına sahiptir.

Türkiye topraklarının % 86 ‘sı organik maddece fakir  olup, % 14’ünün organik madde kapsamı % 2’nin üzerinde olmasına karşın % 64’ünde bu düzey % 1’in altındadır. Toprakların %31,5’inde taşlık, %3,6 ‘sında drenaj ve %1,7 ‘sinde çoraklık sorunu bulunmaktadır.

Türkiye’de tarım arazisi 24 Milyon hektar kadar olup,2001 yılına göre %9 gerileme yaşanmıştır. Ülkemizdeki arazilerin % 20’si hafif-orta şiddetli, % 28,3’ü şiddetli, % 17,4′ ü çok şiddetli erozyona maruz bulunmaktadır. Her yıl 743 Milyon ton toprağın erozyonla taşındığı hesaplanmaktadır.

Çağımızın son çeyreğindeki göstergeler dikkate alındığında, doğal kaynakların kullanımı, tarımsal ve endüstriyel üretim teknikleri bu günki yapısıyla sürdürülebilirliği artık ciddi boyutlarda tartışılmaktadır.Dünyada 2,6 Milyar kişi tarıma bağlı olarak yaşamakta olmasına karşın tarım topraklarının %52 sinde çok ciddi şekilde bozulmalar nedeniyle 1,5 Milyar insan  etkilenmektedir.  Dünya ekonomisi yüzyılın başında , bir yıl içinde oluşturulan üretimi yaklaşık iki haftada gerçekleştirilebilir duruma gelmiştir.  Dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri (1/3) şiddetli çölleşme riski altında bulunan kurak ve yarı kurak bölgelerde yaşamakta ve bu bölgelerde yoksulluk oranı %74’lere çıkmaktadır. Dünyada yıllık çölleşme ile bozulan tarım arazisinin 12 Milyon hektara ulaştığı ve bunun ekonomiye verdiği yıllık zararın 20 Milyon ton tahıl karşılığı ya da 42 Milyar ABD dolarının üstünde olduğu hesaplanmaktadır.

Küresel boyuttaki veriler ekonomik büyüme sürecinin alışılmış şeklini koruması ve dünya kaynakları şimdiki düzeyde kullanılmaya ve tüketilmeye devam edilirse, yapılan bir hesaplamaya göre, 2050 yılında 9,5 milyara ulaşacak dünya nüfusunu beslemek için 320 ila 850 Milyon hektar tarım arazisine daha ihtiyaç olacaktır.

Sonuç: Artan dünya/ülkemiz  nüfusuna karşın, kişilerin yeterli ve kaliteli beslenme,  kalkınma ve refah taleplerinin sürdürülebilir şekilde karşılanması için öncelikle mevcut tarım topraklarının korunması, kaybının önlenmesi ve modern tekniklerle tarımsal üretimin artırılmasına önem vermekle birlikte, yeni tarım alanlarının ekolojik dengeyi gözetecek şekilde oluşturulması yakın geleceğimiz için hayati önem arzetmektedir.

Kimya Y.Müh.METİN AKIN

BAÜ.çevre mühendisliği (E) Öğretim Görevlisi

Yorumlar

yorum

Gazetemiz Basın Meslek İlkelerine uymaya söz vermiştir. Köşe yazılarının ve reklamların sorumlulukları sahibine aittir.
© Tüm hakları saklıdır.
haber teması | film izle