Sinan Kahyaoğlu KÖŞE YAZISI: Cumhuriyetin İlanı

EDREMİT’TEN Sinan Kahyaoğlu Cumhuriyetin İlanı   Bu hafta Cumhuriyetimizin ilanının 92.yıldönümü idi. Bundan dolayı tüm dostlarımın bayramını coşku ile kutlarım. Bizler de Cumhuriyet Bayramı günü Edremit’teki bayramlaşmaya katıldık. Cumhuriyet Bayramı bizim en önemli milli bayramlarımızdandır.Diğerleri Gençlik ve Spor Bayramı ile Çocuk Bayramı ve Zafer bayramıdır.Milli bayramlarımız bizlere devletimizin nasıl kurulduğunu anlatan bayramlardır.Cumhuriyet 11 yıl süren […]

Sinan Kahyaoğlu KÖŞE YAZISI: Cumhuriyetin İlanı

EDREMİT’TEN

Sinan Kahyaoğlu

Cumhuriyetin İlanı

 

Bu hafta Cumhuriyetimizin ilanının 92.yıldönümü idi. Bundan dolayı tüm dostlarımın bayramını coşku ile kutlarım. Bizler de Cumhuriyet Bayramı günü Edremit’teki bayramlaşmaya katıldık. Cumhuriyet Bayramı bizim en önemli milli bayramlarımızdandır.Diğerleri Gençlik ve Spor Bayramı ile Çocuk Bayramı ve Zafer bayramıdır.Milli bayramlarımız bizlere devletimizin nasıl kurulduğunu anlatan bayramlardır.Cumhuriyet 11 yıl süren kanlı savaşlardan sonra kuruldu.Yani kolay kurulmadı.O zamanın emperyalist devletlerine karşı savaşılarak kuruldu.Osmanlı imparatorluğu monarşik ve teokratik bir devletti.1908 yılından itibaren meşrutiyet idaresi egemen oldu.Bu idareye göre seçimle oluşturulmuş bir meclis görev yapıyordu.Bu meclis hükümeti seçiyor ve hükümeti padişah onaylayarak hükümet göreve başlıyordu.Padişahın isterse, meclisi feshetme hakkı vardı.1918 yılında süre dolduğundan Osmanlı Mebusan Meclisi dağıtıldı.Yeni seçimlerde  işgal nedeniyle yapılmadı.Ulu Önder Atatürk ve arkadaşları seçimlerin yapılıp yeni meclisin açılması için İstanbul’a baskı uyguladılar.Seçimler 1920 yılı başında yapıldı ve meclis açıldı.Yeni açılan bu meclis Misak-ı Milli’yi kabul edince 16.Mart.1920 tarihinde İstanbul İngilizler tarafından işgal edilerek meclis dağıtıldı.Yakalanan mebuslar Malta’ya sürüldü.Kaçabilen mebuslar Ankara’ya geldiler.Bunun üzerine yeni seçilenlerle beraber 23.Nisan.1920 tarihinde Ankara’da TBMM açıldı.Böylece meşru hükümet Ankara’da kuruldu.Ankara’da açılan meclis 1921 yılında yeni bir anayasa kabul etti.Bu anayasaya göre “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindi.” Bu madde ile aslen Cumhuriyet rejimine geçilmiş olunuyordu. Ama ilanına daha vardı.9.Eylül.1922 tarihinde Yunan ordusunun İzmir’de denize dökülmesinden ve İzmir’in kurtarılmasından sonra anlaşmalar başladı. Önce Mudanya ateşkes anlaşması imzalandı. Daha sonra barış anlaşması görüşmeleri için Lozan’da toplanılacağı haber verildi ve Ankara hükümeti davet edildi.Bu arada pazarlık gücünü zayıflatmak için İstanbul hükümetine de davetiye gönderildi.Bunu duyan Ankara hükümeti 1.Kasım.1922 tarihinde toplanarak halifelik ile saltanatı birbirinden ayırdı ve saltanatı kaldırdı.Vahdettin 17.Kasım.1922 tarihinde İstanbul’dan kaçtı.

1.Nisan.1923 tarihinde seçim dönemi sona erdiğinden meclis seçim kararı alarak dağıldı. Yeni seçimler yapıldı ve meclis yenilendi. Bu arada Lozan’da İsmet İnönü başkanlığında bir heyet barış görüşmeleri yapıyordu.24.Temmuz.1923 tarihinde Lozan anlaşması imzalandı.Bu anlaşmayı yeni meclis onayladı.Anlaşma gereği İstanbul’un İngilizler tarafından terk edilmesi gerekiyordu ve 5.Ekim.1923 günü İngilizler İstanbul’u terk ederek gittiler.Ertesi gün şanlı ordumuz İstanbul’a girerek kenti kurtardı.İstanbul’un kurtarılması üzerine  başkent tartışması başladı.Çünkü Osmanlı’nın başkenti İstanbul’du.13.Ekim.1923 tarihinde bir önerge verilerek başkentin Ankara olduğu kabul edildi.Böylece başkent sorunu da çözülmüş oluyordu.Sıra devletin rejiminin ilanına gelmişti.

O zamana kadar hükümet üyelerini meclis kendisi seçiyordu. Bu ise hükümet oluşturmada sorunlar yaratıyordu. Devletin de rejimi resmi olarak belli değildi.Bu durumu düzeltmek ve rejimi ilan etmek lazımdı.Cumhuriyetin ilanını gerçekleştirmek için 25.Ekim.1923 günü  Başbakan Ali Fethi Okyar’ın başkanlığındaki hükümet istifa etti.Bu istifanın üzerine meclis yeni hükümeti oluşturmaya çalıştı fakat başarılı olamadı.

Atatürk İsmet İnönü ile görüşerek Cumhuriyetin ilanına karar verdi. İsmet İnönü “Devletin niteliğinin Cumhuriyet olduğunu” öneren bir yasa tasarısı hazırladı.Bu tasarı 29.Ekim.1923 günü meclis toplantısında görüşüldü ve kabul edildi.Böylece devletin rejiminin adı konmuş oluyordu.Meclis Mustafa Kemal Paşa’yı ilk Reis-i Cumhur seçti.Atatürk İsmet İnönü’ye hükümeti kurma görevini verdi.İsmet İnönü hükümetini kurarak Atatürk’e sundu.Atatürk’ün onaylaması ile hükümet göreve başladı.

Cumhuriyet rejiminde hükümeti kurma görevini Cumhurbaşkanı birisine veriyor ve o kişide hükümette görev alacak bakanları kendi seçiyor ve Cumhurbaşkanı’na sunuyor. Cumhurbaşkanının onaylaması ile de hükümet göreve başlıyor ve mecliste güvenoyuna başvuruyordu. Güvenoyunu da aldıktan sonra çalışmalarına başlıyordu. Cumhuriyet döneminde siyasi partilerde kuruldu ve seçimlerde kişiler yerine partilere oy verilmeye başlandı.En fazla oyu alan parti başkanı hükümeti kurma hakkı kazandı.Cumhurbaşkanı en fazla oyu alan parti başkanını hükümet kurma ile görevlendirdi.Bu parti başkanı da kendi partisinden bakanları seçerek Cumhurbaşkanı’na sundu ve onay aldıktan sonra güven oyu almak için meclise geldi.Mecliste kendi partisinin vekili çok olduğundan dolayı güvenoyu almada bir sıkıntı yaşamadı.Ardından göreve başladı.1925 ve 1930 yıllarında Atatürk döneminde iki defa çok partili dönem denemesi yapıldı.Fakat her ikisi de başarısız oldu.1945 yılında İsmet İnönü zamanında çok partili döneme geçildi.1950 yılındaki seçimlerde de muhalefet partisi seçimi kazanınca Sayın İsmet İnönü kendi eliyle iktidarı seçimi kazanan parti başkanına bıraktı.O günden beri iktidara seçim kazanan partiler gelir.Son günlerde Cumhuriyet hakkında bazı olumsuz görüşler piyasaya çıkmış durumdadır.Unutmayalım bizleri vatandaş yapan cumhuriyettir.Yoksa bizler Osmanlı döneminde padişahın kullarıydık.Oysa şimdi Allah’ın kullarıyız.Cumhuriyetin kıymetini bilelim.Saygılarımla.

 

 

01.Kasım.2015

Sinan Kahyaoğlu

 

Yorumlar

yorum

Gazetemiz Basın Meslek İlkelerine uymaya söz vermiştir. Köşe yazılarının ve reklamların sorumlulukları sahibine aittir.
© Tüm hakları saklıdır.
haber teması | film izle