ŞEYH BEDREDDİN İSYANI

  Geçen hafta İzmir’de, İzmir Akdeniz Akademisinin düzenlediği Uluslararası Börklüce Mustafa Sempozyumuna katıldım. Bu hafta sizlerle bu sempozyum üzerinde sohbet edeceğim. Börklüce Mustafa 1416 yılında isyan eden Şeyh Bedreddin’in has adamlarındandır. Diğer adamı ise Manisa’da ayaklanan Torlak Kemal’dir. Biz önce Bedreddin’in hayat hikayesi ile başlayalım. Şeyh Bedreddin bazı tarihçilere göre Edirne yakınlarındaki Samona kadısının oğlu […]

  ŞEYH BEDREDDİN İSYANI

 

Geçen hafta İzmir’de, İzmir Akdeniz Akademisinin düzenlediği Uluslararası Börklüce Mustafa Sempozyumuna katıldım. Bu hafta sizlerle bu sempozyum üzerinde sohbet edeceğim. Börklüce Mustafa 1416 yılında isyan eden Şeyh Bedreddin’in has adamlarındandır. Diğer adamı ise Manisa’da ayaklanan Torlak Kemal’dir. Biz önce Bedreddin’in hayat hikayesi ile başlayalım. Şeyh Bedreddin bazı tarihçilere göre Edirne yakınlarındaki Samona kadısının oğlu olarak dünyaya gelmiştir. Bundan dolayı  Bedreddin Simavi adını almıştır. Bazı araştırıcılara göre ise Bedreddin’in babası batı Anadolu’ya gelen fatihlerdendir ve babasının yaşadığı yer Tire’nin Eğridere köyüdür. Orada zaviyesi vardır. Bedreddin tahsil hayatına Edirne’de başlar ve sırayla Bursa ve Kahire’de öğrenim görür. Kahire’ye kadar iyi bir ulema olur. Kahire’de Abdal Musa’nın öğrencisi Kaygusuz Abdal ile ve Hüseyin Ahlati ile tanışır. Onlardan tasavvufu öğrenir. Hüseyin Ahlati ona Tebriz’e gitmesini ve orada tasavvufun daha derinlerini öğrenmesini salık verir. O da Tebriz’e gider ve tasavvufu daha iyi öğrenir ve iyi bir mutasavvıf olur. Daha sonra tekrar Kahire’ye geri döner. Sonra oradan ayrılarak Anadolu’ya gelir. Anadolu’da Germiyan toprakları ile Aydınoğlu Beyliği topraklarında dolaşır. Aydınoğulları Beyliğinin topraklarına Birgi üzerinden girer ve oradan Tire’ye geçer. Tire’ye geçerken Nizar köyünde Börklüce Mustafa ile tanışır. Onu yanına alarak İzmir’e geçer. İzmir’den Sakız Adasına gider ve orada bağlantılar kurar. İzmir’den sonra  Manisa üzerinden Bursa’ya geçer. Bursa’ya gelirken Sürme köyünde Torlak Kemal ile tanışır. Bursa üzerinden Edirne’ye geçer. Bu arada Osmanlı Beyliği fetret devrini yaşamaktadır. Şehzadeler arasında taht kavgaları vardır. Bir ara tahtı ele geçiren Musa Çelebi Şeyh Bedreddin’e Kazaskerlik teklif eder. Bedreddin bu teklifi kabul eder ve Osmanlı Devletine Kazasker olur. Börklüce Mustafa’yı da kendisine yardımcı atar. İkisi  de göreve başlarlar. Bu arada Mehmet Çelebi Musa Çelebi’yi yenerek tahtı ele geçirir. Mehmet Çelebi’nin tahtı ele geçirmesi üzerine Şeyh Bedreddin Kazaskerlik görevinden alınır ve İznik’e sürgün gönderilir. Kendisine bir miktar maaş bağlanır. Börklüce Mustafa ise boşta kaldığından geri köyüne döner. 1416 yılı içinde Börklüce Mustafa yandaşları ile beraber Karaburun’da ayaklanırlar. Çelebi Mehmet isyancıların üzerine Manisa beyini gönderir.  Gelen kuvvetleri Börklüce taraftarları Karaburun’da yenerler.  Bu zaferin üzerine isyancılar Tire’ye doğru yürürler.   Bu arada Torlak Kemal’da yandaşları ile beraber Manisa’da ayaklanır. Börklüce’nin ayaklandığını duyan Şeyh Bedreddin hac bahanesi ile İznik’ten ayrılır ve Kastamonu üzerinden Sinop’a geçer. Oradan da gemi ile Eflak’a gider. Eflak’tan Dobruca çevresine gelir ve orada ayaklanır. Çelebi Mehmet bu sefer isyancıların üzerine daha büyük kuvvetler gönderir. Tire yakınlarındaki Kazova’da isyancılar ile Osmanlı kuvvetleri karşılaşırlar. Osmanlı kuvvetleri tarafından isyan bastırılır ve Börklüce Mustafa yakalanarak Selçuk’a getirilir. Burada bir deve üzerinde çarmıha gerilerek idam edilir. Cesedi teşhir edilir. Daha sonra yandaşları cesedini alarak Aydın’a götürülür ve defnedilir. Mezarı bugün oradadır. Torlak Kemal’de üzerine gelen kuvvetleri yenemez. Onlar da yenilirler ve Torlak Kemal’de Manisa’da idam edilir. Bu ayaklanmaların bastırılması üzerine Şeyh Bedreddin’in yanındaki kuvvetler korkarlar ve dağılırlar. Şeyh Bedreddin’de yakalanarak yargılanır. Malı haram, kanı helal bulunur ve 1418 yılında Serez’de idam edilir. İdam edilmeden önce “Çevreme baktım hep O’nu gördüm. Kendime baktım tıpkı O’yum. Çekin ipimi “ dediği rivayet edilir. Birde idam sehpasına çıkarken rengi sararır. İdamı yöneten paşa niye sarardın deyince;Güneşte batarken sararır” diye yanıt verir. Bugün isyan coğrafyasında pek çok yerde onların isimleri vardır. Aydın’ın  Ortaklar ilçesi adını onların ortak yaşamlarından almıştır. Seferihisar’da Torlak çınarı, Manisa’da Torlak çeşmesi, Aydın’da Torlak mahallesi, İvrindi’de Bedreddin mahallesi, Trakya’da Bedreddiniler, Bulgaristan’daki Razgat’ın Torlak köyü, Kosova’nın Torlakya bölgesi hepsi isyanın izleridirler. Şeyh Bedreddin’in Varidat isimli bir eseri ile Börklüce Mustafa’nın Tasvirül Kulüp adında bir eseri vardır. Her iki eserde tasavvuf üzerinedir. Dukas’ın yazdığına göre  Yarin yanağından gayrı her şeyin ortak olduğu bir toplum düzeni için ayaklanmışlardır. Şeyh Bedreddin’in kemikleri Serez elden çıkınca sökülüp İstanbul’a getirilmiştir. Bugün orada gömülüdür. Büyük şair Nazım Hikmet ise Şeyh Bedreddin isyanı için o güzel şiirini yazmıştır. Hepsi ışık içinde yatsınlar. Ruhu Şahendeleri şad olsun. Saygılarımla.

Yorumlar

yorum

Gazetemiz Basın Meslek İlkelerine uymaya söz vermiştir. Köşe yazılarının ve reklamların sorumlulukları sahibine aittir.
© Tüm hakları saklıdır.
haber teması | film izle